Zatykające uchu bez bólu – co może oznaczać?

Zatkane ucho sprawia dyskomfort, zniekształca dźwięki i często powoduje szumy uszne, dlatego może budzić niepokój, szczególnie jeśli trwa dość długo lub często się powtarza. Swoje obawy warto skonsultować z laryngologiem, ponieważ istnieje wiele przyczyn tej dolegliwości – od błahych do bardzo poważnych. Co może oznaczać zatykanie się ucha bez towarzyszącego bólu?

Jakie są objawy zatykającego się ucha?

Pacjenci opisują ten stan jako uczucie pełności lub ciśnienia w uchu, mają wrażenie zatkania kanału słuchowego ciałem obcym (np. kawałkiem waty) lub zalania ucha wodą. Zatkanie ucha może trwać kilka minut lub kilka godzin, ale może również utrzymywać się stale z różnym nasileniem. Czasami uczucie to zanika, a następnie powraca po krótszym lub dłuższym czasie. Przy zatkanym uchu mogą występować również inne objawy, takie jak:

• zaburzenia słuchu – bodźce akustyczne są przytłumione i może wystąpić problem ze słyszeniem niektórych dźwięków (np. wyższych tonów);
• szumy uszne – słyszenie dźwięków (np. pisk, dzwonienie, buczenie, brzęczenie) pomimo braku ich źródła;
• słyszalne trzaski lub klikanie – odczuwalne np. przy ziewaniu lub szerokim otwarciu ust. 

Zatykaniu ucha może towarzyszyć ból, który może być łagodny, umiarkowany lub silny i pulsujący. Czasami zdarzają się również zawroty głowy, zwłaszcza jeżeli przyczyną jest infekcja błędnika. 

Najczęstsze przyczyny zatykającego się ucha

Zatykanie się ucha może mieć różne przyczyny. Wiele z nich jest niegroźnych i nie wymaga leczenia, ponieważ niedyspozycja szybko mija samoistnie lub po zastosowaniu prostych zabiegów, np. usunięcia zalegającej woskowiny czy zastosowaniu manewru Valsalvy. W przypadku innych konieczna jest konsultacja z lekarzem, który przeprowadzi badanie laryngologiczne i po zdiagnozowaniu choroby wdroży odpowiednią terapię. 

Możliwe przyczyny zatkanego ucha:

• korek woskowinowy (nagromadzona woskowina, złuszczony nabłonek i zanieczyszczenia);
• woda zalegająca w uchu po kąpieli;
• nagła zmiana ciśnienia atmosferycznego, np. podczas podróży samolotem;
• zatkanie przewodu słuchowego przez ciało obce (szczególnie u dzieci);
• zaburzenia drożności nosa, np. przeziębienie, alergiczny nieżyt nosa;
• infekcje ucha, często poprzedzone infekcją górnych dróg oddechowych;
• inne choroby laryngologiczne, np. przerost migdałka gardłowego;
• nadużywanie leków obkurczających błonę śluzową nosa;
• zaburzenia hormonalne, np. niedoczynność tarczycy;
• uraz ciśnieniowy ucha (barotrauma). 

Zatykanie się ucha związane z zaburzeniami czynności trąbki słuchowej 

Trąbka słuchowa (zwana też trąbką Eustachiusza) to kanał łączący jamę bębenkową w uchu środkowym z nosową częścią gardła. Narząd ten stanowi część układu obejmującego ucho środkowe, część nosową gardła, podniebienie miękkie i jamy nosa. Przez większość czasu trąbka słuchowa pozostaje zamknięta, otwiera się jedynie na krótko podczas ziewania, przełykania czy kichania. 

Do głównych zadań trąbki słuchowej należą: 

• wyrównywanie ciśnienia w uchu środkowym (wentylacja ucha);
• odprowadzanie wydzieliny z ucha środkowego;
• zapobieganie przedostawaniu się dźwięków i wydzieliny z nosogardła do ucha. 

W wyniku różnych przyczyn może dojść do zaburzeń czynnościowych trąbki słuchowej, co może manifestować się między innymi zatykaniem ucha. 

Rodzaje zaburzeń czynności trąbki słuchowej

Zaburzenia trąbki słuchowej mogą być ostre (przejściowe) lub przewlekłe. O stanie ostrym mówimy, gdy objawy utrzymują się krócej niż trzy miesiące, natomiast dysfunkcje trwające dłużej określa się jako przewlekłe. Wyróżniamy tutaj:

• zaburzenia otwarcia trąbki słuchowej;
• zaburzenia zamknięcia trąbki słuchowej (ziejąca trąbka słuchowa);
• zaburzenia spowodowane zmianami ciśnienia atmosferycznego. 

Zaburzenia otwarcia można podzielić na niedrożność czynnościową, niedrożność anatomiczną oraz zaburzenia dynamiczne związane z pracą mięśni. 

Przyczyny zaburzeń czynności trąbki słuchowej

Dysfunkcja trąbki słuchowej często jest spowodowana infekcją górnych dróg oddechowych. Nieprawidłowa wydzielina spływająca z nosa i zatok przynosowych może przedostać się do trąbki Eustachiusza podczas kichania lub wydmuchiwania nosa. W rezultacie stan zapalny może objąć również trąbkę słuchową, co prowadzi do obrzęku błony śluzowej pokrywającej trąbkę oraz powiększenia migdałków trąbkowych (tworzących tzw. pierścień gardłowy Waldeyera). U dzieci stan ten często występuje razem z przerostem migdałka gardłowego zwanego też trzecim migdałem. 

Zaburzenia czynności trąbki słuchowej mogą mieć swoje źródło również w zapaleniu ucha lub alergicznym nieżycie nosa. W przypadku stanów przewlekłych do najczęstszych przyczyn zaliczamy:

• przewlekłe zapalenie zatok przynosowych; 
• refluks żołądkowo-przełykowy;
• alergie;
• wdychanie dymu tytoniowego (palenie bierne);
• przerost migdałka gardłowego u dzieci. 

Uwaga: Zaburzenia trąbki słuchowej, które nie były poprzedzone infekcją lub inną wyraźną przyczyną, mogą wymagać diagnostyki onkologicznej pod kątem nowotworu nosowej części gardła. 

Objawy zaburzeń czynności trąbki Eustachiusza

Objawy zaburzeń czynności trąbki słuchowej nie stanowią jednoznacznej diagnozy, ponieważ podobne dolegliwości występują również w innych chorobach uszu. Ich bezpośrednią przyczyną są zmiany ciśnienia w uchu środkowym. Pacjenci zgłaszają takie objawy jak:

• uczucie pełności w uchu;
• uczucie zatkanego ucha;
• słyszalne trzaski;
• wrażenie przebywania pod wodą;
• dzwonienie w uszach;
• przytłumiony dźwięk;
• ból (czasami). 

W przypadku ziejącej trąbki słuchowej, oprócz uczucia pełności, występuje autofonia. Jest to zjawisko, w którym pacjent słyszy swój własny głos jakby dochodził z zewnątrz, a także swój oddech i bicie swojego serca. Objawy te nasilają się podczas aktywności fizycznej i przy długotrwałym mówieniu, natomiast maleją podczas leżenia i pod wpływem kataru. 

Diagnozowanie zaburzeń trąbki Eustachiusza

Dolegliwości zgłaszane przez pacjenta nie są wystarczające do zdiagnozowania zaburzeń trąbki słuchowej. Objawy powinny być skonfrontowane z badaniami, które potwierdzą występowanie ujemnego ciśnienia w uchu środkowym: badaniem otoskopowym lub tympanometrią. Poza standardową otoskopią można zastosować metody bardziej zaawansowane, na przykład badanie ucha z wykorzystaniem mikroskopu (mikrootoskopię) lub otoskopię pneumatyczną z wprowadzaniem powietrza do przewodu słuchowego. Z kolei badanie tympanometryczne można rozszerzyć o następujące testy:

• testy zmian ciśnienia w pozycji leżącej i siedzącej;
• testy połączone z próbami Valsalvy i Toynbeego (test Williamsa), 
• test inflacji i deflacji Bluestone’a,
• test zmian ciśnienia podczas oddechu przy ziejącej trąbce słuchowej. 

Ponadto przy podejrzeniu dysfunkcji trąbki słuchowej wykonuje się również:

• nasofaryngoskopię (fiberoskopię);
• próby stroikowe (próby Rinnego i Webera);
• audiometrię tonalną;
• tubomanometrię, 
• sonotubometrię;
• badania w komorach ciśnieniowych;
• tomografię komputerową. 

Tubomanometria, sonotubometria oraz badania w komorach ciśnieniowych to specjalistyczne testy czynnościowe wykorzystywane głównie w badaniach naukowych.

Leczenie zaburzeń trąbki słuchowej

Postępowanie przy podejrzeniu dysfunkcji trąbki słuchowej może sprowadzać się do postawienia diagnozy i leczenia zachowawczego, jednak metody nieinwazyjne często nie przynoszą trwałej poprawy. Leczenie skupia się na wyeliminowaniu źródła stanu zapalnego (np. alergicznego nieżytu nosa). W przypadku zaburzeń otwarcia w postaci niedrożności czynnościowej pewną skuteczność wykazują:

• steroidy donosowe,
• doustne leki przeciwhistaminowe, 
• pseudoefedryna;
• próba Valsalvy;
• manewr Politzera. 

Przy ziejącej trąbce słuchowej leczenie zachowawcze zapewnia lepsze efekty niż przy zaburzeniach czynnościowych otwarcia. Ważne jest nawilżanie powietrza w otoczeniu pacjenta oraz przyjmowanie dużej ilości płynów, szczególnie w stanach sprzyjających ich utracie (np. podczas treningów). Ponadto zaleca się stosowanie leków miejscowych zwiększających produkcję śluzu, zawierających na przykład hipertoniczny roztwór chlorku sodu lub roztwór kwasu askorbinowego.

W stanach przewlekłych laryngolog może zaproponować leczenie operacyjne. Na przykład jeżeli przyczyną zatykającego ucha jest przerost migdałka gardłowego, można przeprowadzić zabieg usunięcia migdałka (adenotomię). Zabieg często jest łączony z drenażem wentylacyjnym uszu (tympanostomią), który polega na wprowadzeniu drenów przez błonę bębenkową w celu usunięcia nieprawidłowego płynu zalegającego w uchu środkowym. 

Dostępne są również zabiegi endoskopowe ukierunkowane bezpośrednio na zaburzenia czynności trąbki słuchowej. Najbardziej popularną metodą jest balonoplastyka trąbki słuchowej. Jest to zabieg wykonywany w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, który polega na wprowadzeniu balonu do ujścia trąbki słuchowej, a następnie napełnieniu go solą fizjologiczną do uzyskania odpowiedniego ciśnienia (zwykle 10 barów). Innym małoinwazyjnym zabiegiem jest cewnikowanie trąbki Eustachiusza (kateteryzacja).  W leczeniu niedrożności trąbki słuchowej stosuje się również zabiegi laserowe z użyciem lasera CO₂, diodowego, argonowego lub KTP. 

W przypadkach ziejącej trąbki słuchowej obserwuje się poprawę po założeniu drenu wentylacyjnego, usztywnieniu błony bębenkowej oraz zabiegu rekonstrukcji błony bębenkowej (myringoplastyce). Stosowane są również metody skupiające się na samej trąbce słuchowej, na przykład wprowadzenie do światła trąbki zatyczek wykonanych z cewnika naczyniowego i wosku kostnego. W leczeniu ziejącej trąbki słuchowej wykorzystuje się także iniekcje z hydroksyapatytu lub tkanki tłuszczowej. 

Domowe sposoby na zatkane ucho

Przy stanach niewymagających kontroli lekarskiej można wypróbować proste, domowe metody na zatkane ucho:

• W razie podejrzenia zatkania ucha przez złogi woskowinowe, można zastosować krople zmiękczające woskowinę. Nie wolno usuwać woskowiny patyczkami kosmetycznymi, ponieważ można wepchnąć złogi głębiej. 
• Innym sposobem na zalegającą woskowinę są ciepłe okłady na ucho. Uwaga: okłady nie mogą być gorące!
• Jeżeli do zatkania ucha przyczyniła się woda, można pozbyć się jej grawitacyjnie przez przechylenie głowy lub położenie na boku (zatkanym uchem do dołu). 
• Przy zatkaniu spowodowanym zmianami ciśnienia (np. podczas lotu samolotem lub nurkowania) może pomóc ziewanie lub przełykanie śliny. 
• Przy zatkanym uchu stosuje się również manewr Valsalvy, który polega na wydmuchiwaniu powietrza przy zamkniętych ustach i nosie. Próby Valsalvy nie wolno wykonywać przy poważnych chorobach układu sercowo-naczyniowego. 

Kiedy zatkane ucho wymaga konsultacji z lekarzem?

Samodzielne próby odetkania ucha mogą pogorszyć sytuację, a nawet stwarzać zagrożenie, dlatego w niektórych przypadkach należy zgłosić się do lekarza, najlepiej do laryngologa. 

Konsultacji medycznej wymagają między innymi:

• Zatykanie ucha u dzieci. W przypadku małych pacjentów objaw ten może towarzyszyć przerostowi migdałka gardłowego, co wymaga przeprowadzenia badania laryngologicznego. 
• Utrzymujące się zatkanie ucha i pogorszenie słuchu. Jeżeli stan ten trwa kilka dni, a domowe metody nie pomagają, wówczas może to świadczyć o uszkodzeniu ucha środkowego lub wewnętrznego.
• Zatkanie ucha po urazie, np. uderzeniu w głowę, urazie ciśnieniowym, urazie akustycznym. Ze względu na możliwość pęknięcia błony bębenkowej i uszkodzenia kosteczek słuchowych stan ten wymaga niezwłocznego wykonania badania laryngologicznego. 
• Zatkanie ucha przez ciało obce. Nigdy nie należy samodzielnie wyjmować ciała obcego z ucha, ponieważ istnieje duże ryzyko wepchnięcia przedmiotu głębiej oraz uszkodzenia przewodu słuchowego lub błony bębenkowej. 
• Zatkanie ucha z towarzyszącym bólem ucha o różnym nasileniu (łagodny, umiarkowany lub silny). Może to wskazywać na ostre zapalenie ucha środkowego, które czasami wymaga zastosowania antybiotyku. 
• Zatkanie ucha z gorączką. Wysoka temperatura może oznaczać na przykład grypę, infekcję bakteryjną lub powikłane po ostrym zapaleniu ucha środkowego. Konsultacja z lekarzem jest zatem niezbędna. 
• Zatkane ucho i wyciek treści ropnej, surowiczej lub śluzowej. Sączenie się wydzieliny z przewodu słuchowego może świadczyć o stanie zapalnym ucha zewnętrznego lub środkowego (wyciek przy zapaleniu ucha środkowego wiąże się z perforacją błony bębenkowej). 

Konsultacji lekarskiej wymagają przede wszystkim zatykanie ucha u dzieci, nieprzemijające lub nawracające zatykanie ucha, a także zatkanie ucha współistniejące z innymi objawami. Szczególnie alarmujące są objawy wskazujące na zapalenie błędnika, takie jak zawroty głowy, zaburzenia równowagi, nudności i wymioty, oczopląs. Nasilony stan wymaga pilnej interwencji medycznej, dlatego należy zgłosić się na SOR. 

Warto jednak mieć na uwadze, że również nieustępujące zatkanie ucha bez wyraźnej przyczyny (np. infekcji ucha lub górnych dróg oddechowych, urazu, przyjmowania leków) wymaga od pacjenta dużej czujności. W takich sytuacjach zaleca się badanie laryngologiczne pod kątem zmian nowotworowych. 

Jak uniknąć zatkanego ucha?

Zatkane ucho to nieprzyjemne i dokuczliwe uczucie, dlatego warto mu przeciwdziałać poprzez przestrzeganie kilku prostych zasad. Przede wszystkim nie należy bagatelizować stanów zapalnych uszu, infekcji górnych dróg oddechowych czy alergicznego nieżytu nosa. W razie problemów z uchem lub drożnością nosa warto udać się do lekarza POZ lub laryngologa, który ustali przyczynę i wdroży odpowiednie leczenie. Z kolei podczas lotu samolotem (szczególnie w trakcie startu) należy przełykać ślinę lub żuć gumę do żucia, co pozwoli na szybkie wyrównanie ciśnienia w uchu. Warto również stosować zatyczki do uszu, które zapobiegają wlewaniu się wody do ucha podczas pływania. Bardzo ważna jest także prawidłowa higiena uszu, a szczególnie niestosowanie patyczków kosmetycznych do usuwania woskowiny. 

Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących zdrowia dziecka należy skonsultować się z lekarzem, na przykład laryngologiem.

Bibliografia

1. Makuszewska M., Klasyfikacje, diagnostyka i leczenie zaburzeń czynności trąbki słuchowej – przegląd literatury, „Polish Otorhinolaryngology Review, nr 10(4), s. 22-28. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.6179
2. Szołdra-Seiler A., Czy nagłe zatykanie się jednego ucha jest czymś niepokojącym?, mp.pl, https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/lista/122681,czy-nagle-zatykanie-sie-jednego-ucha-jest-czyms-niepokojacym, Data odczytu: 2026.09.07