Terapia blizn

Czym jest blizna?

Blizna to tkanka łączna włóknista, która tworzy się w procesie gojenia w miejscu przerwania ciągłości skóry. Rana może być efektem wypadku, pogryzienia przez zwierzę, oparzenia, przemocy i wielu innych zdarzeń. Blizny mogą być również „pamiątką” po chorobie (np. ospie wietrznej, trądziku) lub operacji chirurgicznej, na przykład cesarskim cięciu. Proces powstawania blizny można podzielić na trzy kluczowe etapy:

Faza zapalna

Pierwszy etap rozpoczyna się od razu po zaistnieniu urazu i zazwyczaj trwa 5-7 dni. W miejscu zranienia dochodzi do reakcji zapalnej, w której komórki układu odpornościowego (makrofagi) wytwarzają białka zwane cytokinami oraz czynniki pobudzające inne komórki do podziału.

Faza proliferacji

Drugi etap, zwany proliferacją lub angiogenezą, rozpoczyna się w 5-7 dniu od powstania rany i trwa zazwyczaj 14 dni. Na tym etapie makrofagi oraz komórki tkanki łącznej (fibroblasty) skupiają się w miejscu urazu i dążą do uzupełnienia przerwanej ciągłości skóry.

Faza remodelowania

Remodeling rany może trwać od kilku miesięcy do nawet 2 lat od urazu. Podczas tej fazy zmienia się struktura kolagenu, a blizna ulega obkurczeniu. Dochodzi też do ostatecznego ukształtowania wyglądu, grubości i funkcjonalności blizny.

Blizny prawidłowe i patologiczne

Prawidłowy proces gojenia się rany zostaje zwieńczony płaską, jasną i elastyczną blizną, która nie wykracza poza obszar uszkodzenia skóry. Blizna jest estetyczna i nie powoduje objawów, dlatego nie wymaga leczenia. Jednak w wyniku zaburzeń procesu gojenia rany może dojść do powstania blizny patologicznej. Może to być:

• blizna przerostowa (hipertroficzna) – czerwona, lekko uniesiona lub wypukła, czasami swędząca lub sprawiająca ból, może wykraczać poza obszar rany;
• keloid (bliznowiec) – wypukła, swędząca lub bolesna, wykraczająca poza obszar rany; nie cofa się i może się powiększać, wyróżniamy małe i duże keloidy (pow. 0,5 cm);
• blizna zanikowa (atroficzna) – wklęsła, zazwyczaj owalna lub okrągła, początkowo czerwona lub różowa, później w kolorze ciała lub jaśniejsza.

Na powstawanie patologicznych blizn wpływają takie czynniki jak: lokalizacja rany, rodzaj urazu, wiek i rasa.

Dlaczego blizny nieprawidłowe wymagają terapii?

Różne czynniki związane z powstaniem urazu i cechami specyficznymi mogą prowadzić do powstania dobrze widocznych blizn, których wygląd nie jest satysfakcjonujący dla pacjenta. Nieprawidłowe blizny charakteryzują się również niską elastycznością, wzmożonym napięciem i zaburzeniami czucia. Ponadto pacjent może odczuwać ból, swędzenie, pieczenie, a także przykurcz, co objawia się dyskomfortem i trudnością w wykonaniu ruchu w pełnym zakresie.

Skutkiem zaburzeń procesu gojenia mogą być również zrosty, czyli połączenia składające się z tkanki włóknistej, które powstają między narządami lub strukturami w ciele w wyniku uszkodzenia tkanek i stanu zapalnego. Często występują po operacjach w obrębie jamy brzusznej. Większość zrostów jest bezobjawowa, jednak niektóre (np. po cesarskim cięciu) mogą powodować:

• przewlekły ból brzucha,
• nawracającą niedrożność jelit,
• przewlekły ból pleców,
• u kobiet zaburzenia miesiączkowania i niepłodność.

Na czym polega terapia blizn?

Terapia blizn to wielokierunkowe postępowanie fizjoterapeutyczne, które prowadzi do poprawy jakości życia pacjenta oraz zmniejszenia widoczności blizny. Fizjoterapię można wdrożyć zarówno w ramach profilaktyki blizn patologicznych, jak i już po wystąpieniu objawów. Proces ten opiera się na terapii manualnej wspieranej przez zabiegi fizykoterapeutyczne oraz samodzielną pracę pacjenta. Metody dobiera się do etapu gojenia rany.

Drenaż limfatyczny

Drenaż limfatyczny warto zastosować w pierwszej fazie tworzenia się blizny, gdy występuje obrzęk i nie można pracować z blizną w sposób bezpośredni. Ponadto drenaż limfatyczny pomaga dostarczyć krew, tlen i składniki odżywcze do tkanek, co przyspiesza gojenie. Metodę tę można wdrożyć już 1-3 dnia od powstania rany (za zgodą lekarza), a następnie kontynuować w drugiej fazie tworzenia się blizny. W przypadku zastoju limfy drenaż wykonuje się również w fazie remodelingu.

Terapia manualna

Podstawową metodą pracy z blizną jest terapia manualna, która obejmuje różne chwyty terapeutyczne oraz techniki z zakresu mobilizacji blizn. Terapię manualną można wdrożyć od drugiego tygodnia od powstania rany. Fizjoterapeuta pracuje na różnej głębokości tkanek i pod różnymi kątami, stopniowo docierając do coraz głębszych struktur. W fazie proliferacji można wprowadzić metody rozluźniania mięśniowo-powięziowego. W fazie trzeciej, przy dobrze wygojonej bliźnie, stosuje się metody bardziej intensywne, takie jak:

• masaż głęboki,
• technika FDM (Fascial Distortion Model),
• przełamywanie blizny,
• pionowe unoszenie blizny,
• rolowanie blizny.

Kinesiotaping

Metoda ta polega na naklejaniu elastycznych taśm na ciele pacjenta, dbając przy tym o odpowiednie napięcie taśmy. Fizjoterapeuta może zaaplikować taśmę w taki sposób, aby skóra i tkanka podskórna zostały odseparowane od powięzi. Można w ten sposób zmniejszyć obrzęk i usprawnić mikrokrążenie, co sprzyja prawidłowemu gojeniu się rany. Ponadto poprzez odpowiednie napięcie taśmy fizjoterapeuta może zbliżyć brzegi rany do siebie, co zmniejsza ryzyko rozciągania się skóry w tym miejscu.

Suche igłowanie

Metoda ta polega na wbijaniu specjalnych igieł w punkty spustowe na ciele pacjenta. W terapii blizn suche igłowanie stosuje się w celu łagodzenia bólu i zwiększenia ruchomości blizny. Ponadto technika ta może wspierać leczenie blizn poprzez zmniejszenie stanu zapalnego, hamowanie nadmiernej produkcji kolagenu oraz wspomaganie epitelializacji (procesu, w którym dochodzi do zamknięcia rany i odtworzenia nabłonka). Suche igłowanie może wspomagać również regenerację w starszych bliznach.

Terapia uciskowa

Terapia uciskowa polega na noszeniu przez pacjenta indywidualnie dopasowanych opatrunków. Opatrunki należy nosić niemal przez całą dobę z przerwą na zabiegi higieniczne i pielęgnacyjne w obrębie blizny. Metodę tę stosuje się przy oparzeniach w celu zminimalizowania ryzyka powstania pasm bliznowatych, które blokują ruch i funkcjonowanie w miejscu blizny.

Laseroterapia

W profilaktyce i leczeniu blizn wykorzystuje się również laseroterapię. Najczęściej używa się lasera frakcyjnego ablacyjnego CO₂, który usuwa warstwy skóry w okolicy blizny, co pobudza proces regeneracji tkanek. Na podobnej zasadzie działa laser ablacyjny erbowo-yagowy (Erb:Ag). W laseroterapii blizny wykorzystuje się również lasery nieablacyjne, które stymulują produkcję kolagenu bez usuwania warstw skóry. W przypadku blizn mocno zaczerwienionych stosuje się lasery naczyniowe 532 nm. Dużą skuteczność w profilaktyce i leczeniu blizn wykazuje również laser pulsacyjny barwnikowy (PDL).

Krioterapia

Krioterapia to leczenie wykorzystujące działanie niskiej temperatury, które można zastosować między innymi w terapii blizn przerostowych i keloidów. Zabiegi krioterapii powodują uszkodzenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do śmierci komórek i tkanek tworzących bliznę. Badania dowodzą, że za pomocą tej metody można zmniejszyć bliznę o 51-63%.

Autoterapia blizn

Po konsultacji z fizjoterapeutą lub lekarzem pacjent może samodzielnie zadbać o prawidłowy wygląd blizny. Pacjenci mogą wykonywać masaż z wykorzystaniem różnych przyrządów – wałków, masażerów, płytek lub baniek chińskich. Fizjoterapeuta może również pokazać pacjentowi proste techniki z zakresu terapii manualnej, które pacjent może wykonywać w ramach mobilizacji blizny samodzielnie w domu.

Wskazania do terapii blizn

Leczenia mogą wymagać zarówno blizny pooperacyjne, jak i powstałe w wyniku urazu. Terapia blizn jest wskazana zwłaszcza w przypadku kobiet, które rodziły. Dotyczy to zarówno porodów odbywających się przez cesarskie cięcie, jak i porodów naturalnych, podczas których doszło do pęknięcia lub nacięcia krocza.

Wskazaniem do podjęcia terapii blizn są wszystkie blizny patologiczne, które:

• powodują ból samoistny lub przy dotyku, pieczenie, mrowienie;
• wykazują nadwrażliwość lub zaburzenia czucia;
• mają nierówną i grudkowatą powierzchnię;
• są mało elastyczne i ograniczają ruchomość skóry;
• są grube i twarde.

Terapia blizn – przeciwwskazania

Terapii blizn nie podejmuje się w razie problemów z gojeniem rany. Chodzi tutaj między innymi o rozejście się brzegów blizny, krwawienie z rany czy wyciek ropy świadczący o zakażeniu bakteryjnym. W przypadku ran ze strupem lub szwami nie należy wykonywać zabiegów bezpośrednio na bliźnie, można jednak pracować na skórze wokół rany. Przeciwwskazaniem do mobilizacji blizn z fizjoterapeutą jest również zaawansowana cukrzyca. Zabiegów fizjoterapeutycznych nie wykonuje się także u pacjentów, którzy cierpią na zespół Sudecka lub znajdują się pod wpływem silnych leków przeciwbólowych.

Czy terapia blizn boli?

W przypadku stosunkowo świeżych ran i zrostów terapia blizn może sprawiać pewien dyskomfort. Może pojawić się uczucie ciągnięcia, szczypania lub pieczenia skóry. Są to całkowicie normalne objawy, które nie wymagają przerwania terapii. Odczucia pacjenta zależą również od stopnia nacisku wywieranego przez dłonie fizjoterapeuty. Przy mocnym i głębokim nacisku zabiegi mogą być nieprzyjemne, a czasami wręcz bolesne. Po kilku sesjach oraz przy wygojonych, starszych bliznach działania fizjoterapeutyczne nie wywołują przykrych dolegliwości.

Inne metody leczenia blizn

W profilaktyce i leczeniu blizn patologicznych największą skuteczność zapewnia terapia skojarzona, która łączy kilka metod leczenia oraz wymaga współpracy z różnymi specjalistami: fizjoterapeutą, dermatologiem, a czasami również z chirurgiem.

Terapia farmakologiczna

Terapia farmakologiczna polega na stosowaniu preparatów zawierających w swoim składzie rozmaite związki aktywne. Najczęściej stosuje się żele i plastry z silikonem, który dba o prawidłowe nawilżenie rany, wspomagając proces gojenia. Pacjentom zaleca się również preparaty zawierające:

• alantoinę,
• ekstrakt z cebuli,
• heparynę,
• wąkrotę azjatycką,
• aloes zwyczajny,
• masę perłową,
• śluz ślimaka,
• ekstrakt z rumianku,
• ekstrakt z nagietka,
• witaminy A i E.

Iniekcje farmakologiczne i wypełnianie tkanek

W terapii farmakologicznej wykorzystuje się także iniekcje z kortykosteroidów, które hamują procesy zapalne. Jest to metoda stosowana na początkowym etapie tworzenia się keloidów oraz w leczeniu blizn hipertroficznych. Z kolei blizny zanikowe można leczyć również poprzez miejscowe podanie wypełniaczy, takich jak kwas hialuronowy czy hydroksyapatyt wapnia.

Leczenie chirurgiczne

Do leczenia chirurgicznego blizn muszą występować jasno określone wskazania. W przypadku blizn przerostowych i keloidów należy wziąć pod uwagę możliwość nawrotu. U większości pacjentów po zabiegu należy wdrożyć metody farmakologiczne lub fizjoterapeutyczne, które będą zapobiegać nadmiernemu rozrostowi tkanki. Leczenie chirurgiczne można zastosować również w przypadku blizn atroficznych, które są pozostałością po trądziku lub ospie wietrznej.

Dermatologia estetyczna

W terapii blizn stosowane są również zabiegi z zakresu dermatologii estetycznej, w tym:

• masaże ultradźwiękami (sonoforeza),
• peelingi chemiczne (np. kwas trójchlorooctowy – TCA),
• mechaniczne złuszczanie naskórka (mikrodermabrazja i dermabrazja),
• mezoterapia z zastosowaniem kwasu hialuronowego lub osocza bogatopytkowego,
• zabiegi z użyciem toksyny botulinowej.  

Radioterapia

Radioterapia wykorzystuje działanie promieniowania jonizującego, które hamuje wzrost komórek i kolagenu w nieprawidłowo postępującym procesie formowania blizny. W terapii blizn stosuje się radioterapię konwencjonalną, terapię elektronową oraz brachyterapię. Z reguły naświetlenia stanowią leczenie uzupełniające (np. po chirurgicznym usunięciu blizny) lub leczenie drugiego rzutu. Radioterapię stosuje się również w razie wznowy blizny.

Co daje terapia blizn?

Terapia blizn powoduje zwiększenie ruchomości i elastyczności skóry w obszarze blizny oraz usunięcie nieprawidłowych sklejeń tkanek i zrostów. Mobilizacja blizn z fizjoterapeutą prowadzi również do zmniejszenia bólu, zlikwidowania zaburzeń czucia oraz usunięcia innych niepożądanych objawów (np. swędzenia). Rezultatem tych zabiegów jest przywrócenie prawidłowej funkcjonalności w obszarze rany. Ponadto fizjoterapia poprawia wygląd blizny w zakresie pigmentacji, grubości i powierzchni, dzięki czemu blizna staje się mniej widoczna. W efekcie zabiegi fizjoterapeutyczne mają korzystny wpływ również na ogólne samopoczucie pacjenta i czynniki psychospołeczne.

Terapia blizn w Krakowie, w Małopolskim Centrum Zdrowia

Pacjenci, którzy zmagają się z problemem blizn, mogą skorzystać z usług fizjoterapeutycznych w Małopolskim Centrum Zdrowia. Nasz gabinet fizjoterapeutyczny w Krakowie oferuje terapię blizn z zastosowaniem terapii manualnej oraz nowoczesnych metod fizykoterapeutycznych. Zapraszamy na pierwszą wizytę w celu zdiagnozowania problemu oraz zaplanowania indywidualnego planu terapeutycznego. Aby umówić wizytę u fizjoterapeuty, wystarczy:

• skorzystać z systemu rejestracji on-line: https://mczdrowia.pl/umow-sie-na-wizyte
• wysłać e-mail na adres: rejestracja@mczdrowia.pl
• zadzwonić pod numer: +48 537 156 077

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Bibliografia:

1. Bagłaj M., Bagłaj M., Blizny jako problem kliniczny w praktyce dermatologa estetycznego,  Dermatologia Estetyczna; 2014; 16 (2): 80-85
2. Chochowska M., Marcinkowski J.T., Klimberg A., Terapia manualna w pracy z blizną po operacji cięcia cesarskiego, Hygeia Public Health 2017, 52(2): 151-156, 
3. Drozd A, Nowacka-Kłos M, Szamotulska J, Hansdorfer-Korzon R. Możliwości zastosowania terapii manualnej w obszarze blizny. Rehabilitacja w Praktyce. 2021:34–42.
4. Lubczyńska A, Garncarczyk A, Wcisło-Dziadecka D. Effectiveness of various methods of manual scar therapy. Skin Res Technol. 2023 Mar;29(3):e13272. doi: 10.1111/srt.13272. PMID: 36973982; PMCID: PMC10155853.
5. Sazanów-Lubelski J., Bergler-Czop B., Mierzwińska K., Ochała K., Blizny – profilaktyka i wybrane opcje terapeutyczne, podyplomie.pl, https://podyplomie.pl/dermatologia/26929,blizny-profilaktyka-i-wybrane-opcje-terapeutyczne?, Data odczytu 2026.01.06