Fizjoterapia stomatologiczna

Co to jest fizjoterapia stomatologiczna?

Fizjoterapia stomatologiczna zajmuje się diagnozą funkcjonalną oraz prowadzeniem terapii w zakresie zaburzeń układu stomatognatycznego, czyli tkanek i narządów biorących udział w żuciu, połykaniu, mówieniu, oddychaniu i mimice. W fizjoterapii stomatologicznej terapii podlegają między innymi mięśnie żucia, stawy skroniowo-żuchwowe oraz nerwy kontrolujące ich pracę. Wykonywaniem zabiegów fizjoterapeutycznych w obszarze układu stomatognatycznego zajmuje się fizjoterapeuta. Jednak rehabilitacja stomatologiczna wymaga współpracy z innymi specjalistami – najczęściej jest to dentysta i/lub ortodonta, ale czasami również chirurg szczękowy, protetyk czy logopeda.

Wskazania do fizjoterapii stomatologicznej

Fizjoterapia stomatologiczna w zaburzeniach skroniowo-żuchwowych

Podstawowym wskazaniem do podjęcia fizjoterapii stomatologicznej są zaburzenia czynnościowe stawu skroniowo-żuchwowego (TMD – temporomandibular disorders) określane również jako dysfunkcja układu ruchowego narządu żucia. Szacuje się, że częstotliwość występowania TMD w populacji ogólnej wynosi 20-75%, przy czym objawy często ujawniają się w wieku 20-40 lat. Uważa się, że problem ten znacznie częściej dotyczy kobiet. Do typowych objawów TMD należą:

• ból mięśni żucia i stawów skroniowo-żuchwowych;
• bolesność uciskowa mięśni;
• podwyższone napięcie mięśni twarzy, głowy i szyi;
• zaburzony ruch żuchwy;
• przeskakiwanie żuchwy;
• bolesność dotykowa w okolicy stawu;
• objawy akustyczne podczas otwierania ust (trzaski, trzeszczenie);
• ograniczona ruchomość żuchwy, szczękościsk.

Wskazaniem do podjęcia fizjoterapii stomatologicznej są również inne objawy, które mogą towarzyszyć TMD:

• ból promieniujący do łuków zębowych, uszu, skroni, czoła, potylicy, odcinka szyjnego kręgosłupa lub obręczy barkowej;
• przewlekłe bóle typu migrenowego;
• ból odczuwany za gałką oczną, wytrzeszcz oczu;
• zaburzenia połykania, uczucie ciała obcego w gardle, chrypka;
• szumy uszne, wrażenie zatkanego ucha, pogorszenie słuchu.

Fizjoterapia stomatologiczna a bruksizm

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe mogą mieć związek z bruksizmem. Są to powtarzające się ruchy mięśni szczęk, które prowadzą do zaciskania zębów lub zgrzytania nimi, a także do usztywnienia lub wysuwania żuchwy. Objawy mogą występować w czasie snu lub aktywności, przy czym bruksizm nocny powoduje niekontrolowane zgrzytanie zębami, natomiast bruksizm dzienny charakteryzuje się świadomym zaciskaniem zębów. Bruksizm wymaga terapii, ponieważ nieleczony może prowadzić do zmian w stawach skroniowo-żuchwowych, zaburzeń pracy mięśni oraz osłabienia zębów.

Fizjoterapia stomatologiczna jako wsparcie leczenia podstawowego

Fizjoterapia stomatologiczna coraz częściej stanowi zalecany element kompleksowego leczenia stomatologicznego, ortodontycznego, chirurgicznego, a nawet onkologicznego. Zabiegi fizjoterapeutyczne są wskazane w przypadku pacjentów:

• przygotowujących się do założenia aparatu ortodontycznego;
• noszących aparat ortodontyczny;
• po leczeniu ortodontycznym;
• w trakcie leczenia protetycznego;
• po ekstrakcji zęba;
• po wszczepieniu implantu;
• po operacjach chirurgii szczękowo-twarzowej;
• po chirurgicznym leczeniu wad zgryzu;
• po operacyjnym leczeniu chorób przyzębia;
• po zabiegach chirurgicznych w obrębie szyi i głowy (terapia blizn);
• z zaburzeniami czucia po operacjach twarzy;
• po radioterapii okolic głowy i szyi;
• po urazach (np. złamaniu lub zwichnięciu żuchwy).

Jakie efekty przynosi fizjoterapia stomatologiczna?

Jednym z celów fizjoterapii stomatologicznej jest łagodzenie bólu, który może towarzyszyć nadmiernemu napięciu mięśni żucia, zablokowaniu stawu skroniowo-żuchwowego czy przeskakiwaniu żuchwy. Niektóre metody fizjoterapeutyczne stosowane są również w łagodzeniu bólu i stanów zapalnych w schorzeniach stomatologicznych (np. ostrym zapaleniu miazgi) oraz po zabiegach operacyjnych, np. ekstrakcji zęba. Ponadto fizjoterapia przyspiesza gojenie ran po urazach i zabiegach operacyjnych, a także zmniejsza widoczność blizn. W przypadku objawów TMD fizjoterapeuta pomaga przywrócić właściwy zakres ruchu stawów, co przekłada się na większy komfort pacjenta podczas zwykłych czynności, takich jak jedzenie czy mówienie.

Jakie metody stosuje się w fizjoterapii stomatologicznej?

W fizjoterapii stomatologicznej stosuje się między innymi terapią manualną, ćwiczenia, taping oraz szynowanie. Zabiegi są dobierane indywidualnie z uwzględnieniem stanu pacjenta i rodzaju objawów.

Techniki manualne

Techniki manualne to metody, w których fizjoterapeuta używa własnych rąk do diagnozowania i leczenia pacjenta. Celem terapii jest zmniejszenie bólu oraz poprawa ruchomości w miejscach, w których występuje ograniczenie czynności mięśniowo-szkieletowych. W leczeniu TMD działania fizjoterapeuty mogą być ukierunkowane na mięśnie żucia, krążek stawowy oraz staw skroniowo-żuchwowy.

Do technik manualnych stosowanych w fizjoterapii stomatologicznej należą między innymi:

• drenaż limfatyczny,
• masaż powierzchniowy,
• masaż głęboki,
• terapia punktów spustowych,
• rozluźnianie mięśniowo-powięziowe,
• techniki energii mięśniowej,
• mobilizacja stawów skroniowo-żuchwowych (ślizg, trakcja, kompresja). 

Kinezyterapia

Fizjoterapia stomatologiczna obejmuje również edukację pacjenta i ćwiczenia, które mają na celu wzmocnienie i utrwalenie efektów terapii, a także zapobieganie przyszłym problemom. Pacjent, poinstruowany przez fizjoterapeutę, powinien pamiętać o regularnym wykonywaniu zaleconych ćwiczeń w domu. W fizjoterapii stomatologicznej stosuje się m.in. ćwiczenia relaksacyjne, stabilizacyjne i koordynacyjne.

Kinesiotaping

Kinesiotaping to metoda pomocna w łagodzeniu bólu mięśniowego, zmniejszeniu obrzęku oraz poprawie stabilizacji i zakresu ruchu. Polega ona na przyklejaniu elastycznych plastrów na skórę w okolicy chorego miejsca. Metoda ta jest wykorzystywana od wielu lat w medycynie sportowej i ortopedii. W fizjoterapii stomatologicznego taping stosowany jest od niedawna, przy czym używa się go szczególnie u pacjentów onkologicznych i z reumatoidalnym zapaleniem stawów.

Terapia szynami zgryzowymi

W fizjoterapii zaburzeń czynnościowych układu stomatognatycznego stosuje się również szyny zgryzowe (zwane szynami stabilizacyjnymi lub relaksacyjnymi). Są to ruchome szyny wykonane najczęściej z akrylu, które przyczyniają się do rozluźnienia mięśni i odciążenia stawu skroniowo-żuchwowego. Dzięki zastosowaniu tej metody można przywrócić prawidłowy zakres ruchomości żuchwy, a także złagodzić ból towarzyszący zaburzeniom skroniowo-żuchwowym. Szyny zgryzowe stosuje się również w terapii bruksizmu oraz przed właściwym leczeniem protetycznym.

Fizjoterapia stomatologiczna – metody fizykalne

Leczenie stomatologiczne można uzupełnić o fizykoterapię, która wykorzystują naturalne czynniki w celu uśmierzenia bólu, łagodzenia stanów zapalnych oraz przyspieszenia gojenia ran pooperacyjnych. W problemach układu stomatognatycznego wykorzystuje się takie metody jak:

Ciepłolecznictwo

Wysoka temperatura łagodzi ból i sprzyja poprawie ruchomości stawów, co wykorzystuje się m.in. przy szczękościsku i innych dolegliwościach związanych z nadmiernym napięciem mięśni. Ciepłolecznictwo w postaci okładów parafinowych i borowinowych stosuje się również w chorobach przyzębia. Parafina oddziałuje na przyzębie w sposób chemiczny i mechaniczny, usuwając martwe komórki, bakterie i ropę. Z kolei okłady borowinowe zmniejszają stan zapalny, ból i krwawienie. Terapii ciepłem nie należy stosować w ostrych i podostrych stanach zapalnych.

Światłolecznictwo

W fizjoterapii stomatologicznej wykorzystuje się również promieniowanie podczerwone emitowane przez lampę sollux (jest to jednocześnie ciepło- i światłolecznictwo). Zabiegi te powodują rozszerzenie naczyń włosowatych, co prowadzi do przekrwienia powierzchownych tkanek. Przy naświetlaniach lampą sollux używa się kolorowych filtrów, przy czym czerwony jest wskazany przy stanach zapalnych tkanek miękkich, natomiast filtr niebieski działa przeciwbólowo i może być stosowany przy nerwobólach.

Krioterapia

Fizjoterapia stomatologiczna wykorzystuje również lecznicze działanie niskiej temperatury, na przykład w postaci zimnych okładów lub masażu kostkami lodu. Chłód łagodzi ból i zmniejsza obrzęk, co jest wskazane m.in. u pacjentów po zabiegach chirurgicznych. Zimne okłady mogą również pomóc w ostrych stanach zapalnych i ropniach przyzębia. Wskazaniem do zastosowania niskiej temperatury jest również miejscowy stan zapalny towarzyszący zaburzeniom stawów skroniowo-żuchwowych.

Elektroterapia

W terapii stomatologicznej wykorzystuje się również jonoforezę, czyli zabieg polegający na bezinwazyjnym wprowadzeniu leków przez skórę za pomocą prądu stałego. Jonoforezę można zastosować w wielu problemach stomatologicznych, w tym:

• w chorobach przyzębia,
• w stanach pourazowych,
• w stanach przeciążeniowych,
• w przewlekłych stanach zapalnych,
• w ostrych lub przewlekłych stanach bólowych,
• szczękościsku,
• nadwrażliwości zębów,
• bólu pooperacyjnym.

W elektroterapii stosuje się także przezskórną stymulację nerwów prądem impulsowym (TENS). Metoda ta jest skuteczna w leczeniu bólu, przy czym w bólu ostrym stosuje się prądy o dużej częstotliwości (80-120 Hz), natomiast prądy o niskiej częstotliwości (1-20 Hz) wykorzystuje się w łagodzeniu bólu przewlekłego.

Laseroterapia

W fizjoterapii stomatologicznej wykorzystuje się również lasery niskiej mocy (biostymulacyjne). Promieniowanie laserowe jest wskazane się m.in. po zabiegach kiretażu w celu zmniejszenia nadwrażliwości zębiny, obrzęku, bólu i stanu zapalnego. Naświetlanie laserem stosuje się również w zaburzeniach czynnościowych stawu skroniowo-żuchwowego. Laseroterapię można wdrożyć m.in. w przypadku przewlekłych stanów zapalnych, owrzodzeniach, ranach, oparzeniach, przewlekłym lub ostrym bólu, nerwobólach czy ograniczeniu ruchomości stawu.

Przeciwwskazania:

• nowotwory złośliwe,
• zmiany rozrostowe,
• ciąża,
• choroby krwi,
• rozrusznik serca.

Magnetoterapia

W schorzeniach narządu żucia można wykorzystać również oddziaływanie pola magnetycznego, które polega m.in. na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, działaniu przeciwbólowym, hamowaniu procesów zapalnych oraz wspomaganiu regeneracji tkanek. W stomatologii magnetoterapię wykorzystuje się przede wszystkim w dolegliwościach bólowych po zabiegach. Leczenie polem magnetycznym jest wskazane również przy urazach nerwów, stanach zapalnych nerwu trójdzielnego oraz bólu w okolicy stawów skroniowo-żuchwowych.

Terapia ultradźwiękowa

W  leczeniu TMD stosuje się również fale ultradźwiękowe, które powodują ocieplenie tkanek, poprawiają krążenie i stymulują procesy regeneracyjne. Metoda ta łagodzi ból i zmniejsza napięcie mięśniowe, co przekłada się na lepsze funkcjonowanie stawów skroniowo-żuchwowych.

Przeciwwskazania:

• skazy krwotoczne,
• nowotwory,
• zaburzenia czucia,
• miejscowe leczenie promieniami jonizującymi.

Hydroterapia

W leczeniu chorób przyzębia można zastosować również miejscowe zabiegi hydroterapii, które wykorzystują skład chemiczny wody (np. wody mineralne), ciśnienie wody oraz temperaturę wody. Zabiegi te usprawniają krążenie, a także działają przeciwzapalnie i przeciwwysiękowo. Przeciwwskazaniem do hydroterapii jest ostry stan zapalny dziąseł i ropień przyzębny.

Czy fizjoterapia stomatologiczna boli?

Podczas zabiegów fizjoterapeutycznych pacjent może odczuwać ból lub dyskomfort, zwłaszcza jeżeli występuje duże napięcie mięśni. Jednak dolegliwości na ogół mijają po zakończeniu zabiegu.

Czy fizjoterapię stomatologiczną można zastosować u dzieci?

Zabiegi fizjoterapii stomatologicznej z powodzeniem stosuje się również u dzieci. W terapii małych pacjentów wykorzystuje się między innymi Metodę Castillo-Moralesa, która reguluje napięcie mięśni twarzoczaszki i szyi poprzez wykorzystanie technik manualnych takich jak dotyk, głaskanie, rozciąganie i wibracje. U dzieci można zastosować również terapię punktów spustowych, techniki mięśniowo-powięziowe czy terapię stawów skroniowo-żuchwowych. W przypadku nieco starszych pacjentów można wprowadzić ćwiczenia, które dziecko będzie wykonywało w domu pod kontrolą rodziców.

Wskazania do podjęcia fizjoterapii stomatologicznej u dzieci:

• wady zgryzu,
• zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych,
• zaburzenia mowy,
• zaburzenia pracy języka,
• zmiany w estetyce twarzy,
• wady postawy.

Fizjoterapia stomatologiczna – przeciwwskazania

Fizjoterapia jest uważana za bezpieczną metodę leczenia zaburzeń skroniowo-żuchwowych ze względu na niskie prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań. Ponadto metody fizjoterapeutyczne mają charakter nieinwazyjny i odwracalny w przeciwieństwie do zabiegów chirurgicznych. Istnieją jednak pewne przeciwwskazania do zastosowania metod fizjoterapeutycznych. Są to głównie otwarte rany oraz ogniska zapalne wypełnione ropą w obrębie jamy ustnej, twarzoczaszki i głowy. W przypadku zabiegów fizykalnych przeciwwskazania zależą od zastosowanej metody.

Fizjoterapia stomatologiczna w Krakowie, w Małopolskim Centrum Zdrowia

Pacjenci ze wskazaniami do fizjoterapii stomatologicznej mogą skorzystać z usług Małopolskiego Centrum Zdrowia w Krakowie. Nasz gabinet fizjoterapeutyczny prowadzi terapię zaburzeń układu stomatognatycznego z zastosowaniem terapii manualnej, kinezyterapii oraz nowoczesnych metod fizykalnych. Zapraszamy na konsultację w celu zaplanowania indywidualnego planu terapeutycznego. Wizytę u fizjoterapeuty można umówić:

• telefonicznie: +48 537 156 077
• przez e-mail: rejestracja@mczdrowia.pl
• przez formularz: https://mczdrowia.pl/umow-sie-na-wizyte

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej.

Bibliografia:

1. Marciniak T., Fizjoterapia stomatologiczna – co to takiego?, Głos Fizjoterapeuty, 2020; 3(12): 37-28
2. Oleszek-Listopad J, Szymańska J. Dysfunkcja układu ruchowego narządu żucia – aktualny stan wiedzy. Med Og Nauk Zdr. 2018; 24(2): 82–88; doi: 10.26444/monz/90689
3. Szyszkowska A., Hamwi R., Koliński P., Zabiegi fizjoterapeutyczne stosowane w leczeniu stomatologicznym, Implantoprotetyka 2011, tom XII, nr 1-2 (42-43)
4. Śleboda R., Rąglewska P., Pyska J., Kompleksowe fizjoterapeutyczne podejście do pacjenta z dysfunkcjami aparatu ruchu, żucia i mowy, Dental Forum, 2019; 2 (vol. XLVII):125-129; https://dentalforum.ump.edu.pl/uploads/2019/2/125_2_47_2019.pdf
5. Więckiewicz M., Boening K., Wiland P., Shiau YY., Paradowska-Stolarz A., Reported concepts for the treatment modalities and pain management of temporomandibular disorders. J Headache Pain. 2015;16:106. doi: 10.1186/s10194-015-0586-5