Chrapanie u dziecka – objaw czy sygnał obturacyjnego bezdechu sennego?

Czym jest chrapanie?

Zapewne każdy z nas potrafi rozpoznać dźwięk chrapania, ponieważ jest to powszechny objaw występujący u 20-40% populacji. Czym tak właściwie jest chrapanie? Dźwięk ten powstaje w wyniku wibracji tkanek miękkich górnych dróg oddechowych, zazwyczaj podczas wdechu. Podczas snu mięśnie górnych dróg oddechowych ulegają zwiotczeniu, co powoduje zwężenie się ścian gardła oraz opadnięcie języka i podniebienia miękkiego. Podczas oddechu powietrze wprawia w drgania tkanki miękkie (zwłaszcza podniebienia miękkiego i języczka), co powoduje powstawanie charakterystycznych dźwięków.

Chrapanie nie musi być objawem alarmującym, szczególnie jeśli ma charakter incydentalny. Dźwięk ten często towarzyszy przeziębieniu, jednak u niektórych osób chrapanie jest przewlekłe. Do najczęstszych przyczyn chrapania należą:

• obturacyjny bezdech senny (OBS),
• otyłość,
• niedrożność nosa,
• przerost migdałka gardłowego,
• niedoczynność tarczycy,
• akromegalia,
• wady czaszkowo-twarzowe.

Czy chrapanie jest groźne?

O skutkach chrapania często mówi się w kontekście relacji partnerskiej. Chrapanie może wybudzać drugą osobę, powodując u niej zaburzenia snu, zmęczenie i rozdrażnienie. Nieustanne i głośne chrapanie partnera może skłonić drugą osobę do spania w innym pomieszczeniu. Jeżeli jest to niemożliwe, problem może rzutować na cały związek. Jednak nie są to jedyne negatywne konsekwencje dokuczliwego dźwięku. Chrapanie i obturacyjny bezdech senny zostały uznane za czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy choroba niedokrwienna serca, udar mózgu czy nadciśnienie płucne.

Uważa się, że długotrwałe narażenie na nocne chrapanie może przyczynić się do rozwoju chorób krążenia zarówno u osoby chrapiącej, jak i partnera. Prawdopodobnie ma to związek z aktywnością układu współczulnego, która prowadzi do skoków tętna i utrzymującego się zwiększonego ciśnienia krwi w trakcie snu. Układ współczulny aktywowany jest w sytuacjach stresowych, podczas wysiłku fizycznego oraz w stanach poczucia zagrożenia. W przypadku chrapania aktywność współczulna może mieć związek z zanieczyszczeniem hałasem powodującym zakłócenia snu. 

Czy chrapanie u dziecka jest normalne?

Chrapanie u dzieci jest powszechnym zjawiskiem występującym u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym. Podobnie jak u dorosłych, chrapanie u dzieci może być objawem różnych problemów zdrowotnych. Ważne jest określenie, czy chrapanie ma charakter stały czy przemijający. Sporadyczne chrapanie najczęściej towarzyszy przeziębieniu, natomiast chrapanie nawykowe (przewlekłe) może być przejawem obturacyjnego bezdechu sennego (OBS). Środowisko medyczne nie bagatelizuje tego problemu. W 2002 roku Amerykańska Akademia Pediatryczna (AAP – American Academy of Pediatrics) uznała chrapanie jednym z głównych problemów zdrowotnych u dzieci oraz opublikowała raport z wytycznymi w zakresie diagnostyki i leczenia OBS u małych pacjentów. W 2012 roku wytyczne AAP zostały uaktualnione. 

Uwaga: nie każde chrapiące dziecko cierpi na obturacyjny bezdech senny, ale większość dzieci z OBS chrapie. 

Zaburzenia oddychania w czasie snu

W 2015 roku Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego opublikowała podsumowanie dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w obturacyjnych zaburzeniach oddychania w czasie snu (SDB – sleep disordered breathing) u dzieci i młodzieży w wieku od 2 do 18 lat. Zgodnie z tym dokumentem SDB nie stanowi odrębnej jednostki chorobowej. Jest to zespół dysfunkcji górnych dróg oddechowych występujących podczas snu. Wśród obturacyjnych SDB wyróżnia się następujące jednostki kliniczne:

• pierwotne chrapanie,
• zespół wzmożonego oporu górnych dróg oddechowych (UARS),
• obturacyjna hipowentylacja,
• zespół obturacyjnych bezdechów sennych (OSAS).

O pierwotnym chrapaniu mówimy, gdy zdarza się częściej niż 3 noce w tygodniu i przebiega bez dodatkowych objawów, takich jak bezdech, spłycenie oddechu, częste przebudzanie się czy zaburzenia wymiany gazowej (nieprawidłowości w procesie poboru tlenu i usuwaniu dwutlenku węgla). 

W UARS oprócz chrapania występuje wzmożony wysiłek oddechowy i częste przebudzanie się, ale nie rozpoznaje się obturacji ani nieprawidłowej wymiany gazowej. 

W obturacyjnej hipowentylacji chrapaniu towarzyszy zwiększenie stężenia dwutlenku węgla w powietrzu wydychanym pod koniec wydechu (co może świadczyć o niewystarczającej wentylacji płuc).

Natomiast w OSAS występują nawracające epizody obturacji (spłycone oddechy, bezdechy) oraz zaburzenia utlenowania krwi, wentylacji i snu.

Objawy obturacyjnych zaburzeń oddychania u dzieci

Objawy obturacyjnych zaburzeń oddychania można podzielić na objawy występujące podczas snu oraz objawy, które uwidaczniają się w okresie aktywności dziecka. Do najczęściej zgłaszanych objawów nocnych należą:

• chrapanie, zwłaszcza częste i głośne,
• bezdechy (zatrzymywanie oddechu),
• niespokojny sen i wybudzanie się,
• oddychanie przez usta,
• poruszanie nogami. 

Chrapanie i zaburzenia oddechu występujące podczas snu mogą również wpływać na zachowanie i samopoczucie dziecka w ciągu dnia. Rodzice najczęściej zwracają uwagę na takie objawy jak:

• zaburzenia koncentracji,
• drażliwość,
• szybkie męczenie się,
• nadpobudliwość,
• lękliwość. 

Czynniki ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego

Według dostępnych badań chrapanie występuje u 1,5-34,5% dzieci (średnio 7,45%), natomiast obturacyjny bezdech senny u 1-5% dzieci. Ryzyko wystąpienia objawów OSAS narasta w dwóch etapach życia: 

• od 2. do 8. roku życia ze względu na typowy dla tego okresu przerost migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych;
• w okresie dojrzewania ze względu na problem otyłości wśród nastolatków. 

Przed okresem dojrzewania obturacyjny bezdech senny występuje z podobną częstotliwością u chłopców i dziewczynek, natomiast później większą skłonność do OBS mają chłopcy. U dzieci otyłych problem ten występuje nawet 6 razy częściej niż u szczupłych. Nie są to jednak jedyne czynniki zwiększające prawdopodobieństwo bezdechu obturacyjnego wśród dzieci. 

Na występowanie objawów OBS wpływają również:

• pochodzenie afroamerykańskie,
• deformacje twarzoczaszki,
• zaburzenia neurologiczne,
• zapalenie nosogardła,
• wcześniactwo,
• występowanie OBS w rodzinie,
• czynniki środowiskowe, np. palenie bierne. 

Na objawy obturacyjnego bezdechu sennego narażone są szczególnie dzieci:

• z zespołem Downa,
• z mózgowym porażeniem dziecięcym,
• z padaczką,
• z zespołem Treachera Collinsa,
• z dystrofią mięśniową Duchenne’a i Beckera,
• z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów,
• z rozszczepem podniebienia miękkiego,
• z zespołem Aperta,
• z zespołem Pradera-Williego.

Objawy obturacyjnego bezdechu sennego u dziecka – co robić?

Chrapanie u dziecka nie zawsze oznacza obturacyjny bezdech senny, jednak zawsze warto skonsultować ten objaw z lekarzem pediatrą lub laryngologiem. W tej sytuacji lekarz powinien zapytać o dodatkowe objawy związane z zaburzeniami oddychania podczas snu. Warto mieć na uwadze, że bezpośrednie symptomy OBS pojawiają się głównie w drugiej połowie nocy, dlatego rodzice lub opiekunowie mogą ich nie zauważyć. Ważne jest zatem, aby podczas wywiadu lekarskiego rodzice poinformowali lekarza również o innych objawach, które budzą ich niepokój.

Konsultacja z lekarzem w sprawie chrapiącego dziecka jest zalecana ze względu na możliwe powikłania związane z OBS. Są to między innymi:

• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• nadciśnienie płucne i serce płucne,
• wzmożona senność w ciągu dnia,
• osłabienie funkcji poznawczych i inteligencji,
• pogorszenie zdolności uczenia się,
• zmiany zachowania (np. agresja),
• moczenie nocne,
• zahamowanie rozwoju w zakresie wzrostu i wagi. 

Diagnostyka obturacyjnego bezdechu sennego u dzieci

W rozpoznaniu obturacyjnego bezdechu sennego dużą rolę odgrywają badania stosowane w diagnostyce schorzeń współistniejących. Na przykład badanie laryngologiczne z endoskopią nosogardła (fiberoskopią) pozwala wykryć przerost migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych, co często jest przyczyną objawów OBS. Ponadto podczas badania laryngologicznego można wykryć skrzywienie przegrody nosowej, polipy nosa, przerost małżowin nosowych oraz inne nieprawidłowości, które upośledzają drożność nosa i tym samym powodują zaburzenia oddychania. 

Badanie polisomnograficzne

Jednak rozpoznanie schorzeń współistniejących może nie wystarczyć do postawienia diagnozy. Złotym standardem przy podejrzeniu obturacyjnego bezdechu sennego jest polisomnografia (PSG). Procedura ta jest rekomendowana zwłaszcza w przypadku małych dzieci (poniżej 3. roku życia), braku wyraźnych wskazań do leczenia, otyłości, deformacji twarzoczaszki, schorzeń nerwowo-mięśniowych oraz zespołach wad wrodzonych. Badanie polisomnograficzne przeprowadza się podczas całonocnego pobytu dziecka w szpitalu lub specjalistycznej poradni leczenia zaburzeń snu. Pacjent musi spać podłączony do aparatury, która mierzy takie parametry jak:

• fale mózgowe (EEG – elektroencefalogram),
• ruchy gałek ocznych (EOG – elektrookulogram),
• aktywność elektryczną mięśni (EMG – elektromiogram),
• aktywność elektryczną serca (EKG – elektrokardiogram),
• ruchy klatki piersiowej i serca,
• saturacja (utlenowanie krwi),
• pozycja ciała.

Wyniki badania są analizowane przez komputer i lekarza, przy czym u dzieci rozpoznaje się bezdech, jeżeli spadek przepływu powietrza przez górne drogi oddechowe przekraczający 90% trwa przez więcej niż 2 cykle oddechowe. 

Jeżeli nie ma możliwości wykonania tradycyjnego badania PSG, wówczas lekarz może zaproponować inne rozwiązania, takie jak:

• nagranie wideo podczas snu dziecka w warunkach domowych lub ambulatoryjnych;
• wykonanie pulsoksymetrii nocnej w domu:
• badanie PSG w trakcie drzemki w ciągu dnia;
• uproszczone PSG (poligrafia) w domu lub warunkach ambulatoryjnych.

Wskaźniki AHI / RDI

Do rozpoznania bezdechu wymagane jest ustalenie wskaźnika AHI (Apnoea/Hipopnea Index), określającego liczbę epizodów bezdechów i hipowentylacji przypadających na godzinę snu lub wskaźnika RDI (Respiratory Disturbance Index), który zawiera również liczbę nieświadomych przebudzeń w ciągu nocy. Bezdech senny stwierdza się u pacjentów, u których występują objawy bezdechu, a RDI wynosi co najmniej 5. Taką diagnozę stawia się również przy braku objawów bezdechu i RDI wynoszącym co najmniej 15.

Wskazania do leczenia OBS u dzieci

Wskazaniem do leczenia obturacyjnego bezdechu sennego jest przekroczenie 5 bezdechów na godzinę (AHI powyżej 5). Jednak w przypadku dzieci również niższe wartości wskaźnika mogą wskazywać na potrzebę wdrożenia terapii. Lekarz może zalecić leczenie również przy wartościach AHI 1-5, jeżeli jest to wskazane ze względu na występujące powikłania (np. sercowo-naczyniowe, moczenie nocne, zaburzenia wzrostu, pogorszenie jakości życia). Ponadto leczenie OBS jest zalecane w przypadku dzieci, u których występuje wysoki czynnik ryzyka obturacji dróg oddechowych. Chodzi tutaj m.in. o pacjentów z deformacjami twarzoczaszki, wadami genetycznymi, chorobami wrodzonymi i zaburzeniami neurologiczno-mięśniowymi. Szczególnej uwagi wymagają dzieci zagrożone nadciśnieniem płucnym.

Leczenie bezdechu sennego u dzieci

Postępowanie terapeutyczne w OBS zależy od przyczyny, wieku i nasilenia objawów.  W przypadku otyłej młodzieży wskazane jest zmniejszenie wagi, natomiast u młodszych dzieci zalecana jest adenotonsillotomia, czyli zabieg usunięcia migdałka gardłowego i podcięcia migdałków podniebiennych. W przypadku dużego przerostu migdałków oraz wskazań do zabiegu (zaburzenia drożności nosa, objawy bezdechu sennego) lekarz może zalecić zabieg usunięcia migdałków bez wykonania PSG. Po zabiegu wskazane jest ponowne zbadanie dziecka pod kątem przewlekłego obturacyjnego bezdechu sennego. W przypadku dzieci otyłych, z ciężkimi objawami OBS i powikłaniami niezbędne jest ponowne wykonanie badania polisomnograficznego. 

W lekkim i umiarkowanym bezdechu stosuje się donosowe glikokortykosteroidy oraz lek przeciwastmatyczny zapobiegający skurczom oskrzeli (montelukast). U dzieci z wadami zgryzu można zastosować odpowiednie leczenie ortodontyczne (aparat ortodontyczny), które doprowadzi do rozszerzenia zbyt zwężonej szczęki. W leczeniu przewlekłego obturacyjnego bezdechu sennego (w tym u dzieci otyłych i po adenotonsillotomii) wykorzystuje się nieinwazyjną procedurę wspomagania oddychania CPAP (ang. Continuous Positive Airway Pressure). Metoda ta polega na zastosowaniu specjalnej pompy powietrznej wytwarzającej stałe dodatnie ciśnienie, podłączonej do maski nosowej zakładanej przez chorego.

U małych pacjentów z deformacjami twarzoczaszki można przeprowadzić leczenie chirurgiczne, mające na celu poszerzenie światła dróg oddechowych. Taki zabieg może poprawić jakość życia dziecka, jednak obarczony jest pewnym ryzykiem bardzo poważnych komplikacji pooperacyjnych. Skuteczną metodą w leczeniu OBS jest tracheostomia, czyli wykonanie otworu w przedniej ścianie tchawicy. Jest zabieg bardzo radykalny i trudny do zaakceptowania przez chorych, dlatego wykonuje się go tylko w ciężkich przypadkach bezdechu, gdy inne metody nie dały rezultatu lub nie mają zastosowania. 

Podsumowanie

Chrapanie u dziecka jest dość częstym zjawiskiem i nie zawsze oznacza problem zdrowotny, zwłaszcza gdy zdarza się sporadycznie i towarzyszy infekcjom. Jednak przewlekłe, głośne chrapanie może być objawem obturacyjnego bezdechu sennego (OBS). Schorzenie to może wpływać nie tylko na jakość snu, ale również na rozwój fizyczny, funkcje poznawcze i zachowanie dziecka. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy takie jak: zatrzymywanie oddechu, niespokojny sen, oddychanie przez usta, moczenie nocne czy nadmierną senność w ciągu dnia. W przypadku występowania objawów OBS zalecana jest wizyta u lekarza, który może zalecić  pogłębioną diagnostykę (np. badanie endoskopowe trzeciego migdałka, badanie polisomnograficzne). Wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwalają zapobiec powikłaniom OBS i znacząco poprawić jakość życia małego pacjenta,

Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących zdrowia dziecka należy skonsultować się z lekarzem, na przykład laryngologiem dziecięcym.

Bibliografia

1. Beebe DW, Rausch J, Byars KC, Lanphear B, Yolton K. Persistent snoring in preschool children: predictors and behavioral and developmental correlates. Pediatrics. 2012 Sep;130(3):382-9. doi: 10.1542/peds.2012-0045
2. Citation Krzeski A, Burghard M. Obturacyjne zaburzenia oddychania w czasie snu u dzieci – ważny problem w świetle aktualnych europejskich wytycznych, „Otolaryngologia Polska” 2018, nr. 72(5), s. 9-16. https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.1570
3. Mejza F., Bulanda M., Polisomnografia (badanie snu): wskazania i przebieg badania, mp.pl, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/54223,badanie-snu, Dostęp: 2026.05.08
4. Mejza F., Wiercińska M., Obturacyjny bezdech senny – przyczyny, objawy, leczenie, mp.pl, https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/74636,obturacyjny-bezdech-senny, Dostęp: 2026.05.08
5. Sapała-Smoczyńska A., Jackowska T., Lolo A., Pakieła O., Kaczor I., Kuświk A., Częstość występowania i rodzaj objawów zaburzeń oddychania w czasie snu u dzieci w wieku 6-12 lat w relacjach rodziców – badania własne, „Postępy Nauk Medycznych” 2014, t. XXVII, nr 9, s. 644-647
6. Sowho M, Sgambati F, Guzman M, Schneider H, Schwartz A. Snoring: a source of noise pollution and sleep apnea predictor. Sleep. 2020 Jun 15;43(6):zsz305. doi: 10.1093/sleep/zsz305
7. Tomaszewska M., Kowalska-Kouassi D., Jackowska T., Zawadzka-Głos L., Kukwa W., Chrapiące dziecko – aktualne wytyczne dotyczące zasad rozpoznawania i leczenia obturacyjnego bezdechu sennego u dzieci, „Postępy Nauk Medycznych” 2014, t. XXVII, nr 10B
8. Wiercińska M., Chrapanie – przyczyny i leczenie, mp.pl, https://www.mp.pl/pacjent/objawy/341210,chrapanie-przyczyny-i-leczenie, Dostęp: 2026.05.08